Dwie sprzeczne wiadomości o tym samym kwartale

Od miesięcy słychać, że zwolnienia grupowe wyhamowały po rekordowym 2025 roku, i równolegle, że ofert pracy jest coraz mniej. Oba zdania brzmią jak opis dwóch różnych gospodarek. Dane GUS o popycie na pracę mierzą jedno i drugie tym samym badaniem, więc pozwalają sprawdzić, co z tego wychodzi razem.

W I kwartale 2026 roku firmy utworzyły 136,1 tys. nowych miejsc pracy. To o 2,4% mniej niż rok wcześniej, więc pierwsze zdanie się broni. W tym samym czasie zlikwidowano 63,2 tys. miejsc pracy, czyli aż o 13,8% mniej. Spadek redukcji był ponad pięć razy głębszy niż spadek tworzenia.

Saldo to różnica między liczbą miejsc pracy utworzonych i zlikwidowanych w tym samym kwartale.

Po odjęciu jednego od drugiego zostaje 72,9 tys. miejsc pracy netto. Rok wcześniej w tym samym kwartale było to 66,2 tys., a w rekordowym początku 2024 roku 93,8 tys. miejsc pracy. Innymi słowy: bilans nie tylko nie pogorszył się względem 2025 roku, ale wypadł najlepiej od dwóch lat.

Rynek zwolnił, ale zwolnił po obu stronach

Pionowy dystans między liniami w danym kwartale to saldo miejsc pracy.

Obie linie idą w dół od 2024 roku i obie mają ten sam kształt: pierwszy kwartał zawsze jest najsilniejszy, czwarty najsłabszy. Dlatego jedyne uczciwe porównanie to rok do roku. Widać wtedy, że linia likwidacji opada szybciej, a odstęp między liniami, czyli saldo, rośnie. W najsłabszym punkcie, czyli w IV kwartale 2025 roku, saldo zeszło do 23,2 tys. miejsc pracy.

Sam zasób ofert praktycznie się nie zmienił. W końcu kwartału było 100,2 tys. wolnych miejsc pracy, o 0,8% mniej niż rok wcześniej, choć kwartał wcześniej stan wynosił 85,8 tys. i był wyraźnie niższy. Wolnymi miejscami pracy dysponowało 32,3 tys. podmiotów, czyli 5,5% wszystkich firm w kraju. Innymi słowy, dziewiętnaście na dwadzieścia przedsiębiorstw nie szukało wtedy nikogo.

Ten sam rynek, inny adresat ofert

Bilans mówi, ile miejsc pracy powstaje. Nie mówi, dla kogo. A właśnie tu zaszła zmiana, której nie widać w żadnej sumie zbiorczej.

Grupy uszeregowane według udziału w I kwartale 2026 roku, od największego do najmniejszego.

Udział ofert dla robotników przemysłowych i rzemieślników spadł w ciągu roku o 6,9 p.p., z 22,5% do 15,6%. W tym samym czasie udział ofert dla operatorów i monterów maszyn wzrósł o 3,8 p.p. i sięgnął 19,4%, więc operatorzy maszyn wyprzedzili rzemieślników. Najwyższy udział, 28,5%, utrzymali specjaliści, po wzroście o 3,6 p.p. w skali roku.

Sam procent niewiele znaczy, dopóki nie przełoży się go na stanowiska. Przy zasobie wakatów z końca kwartału na robotników i rzemieślników przypadało około 15,6 tys. ofert wobec mniej więcej 22,7 tys. rok wcześniej. To około 7,1 tys. ofert mniej dla jednej grupy zawodowej w ciągu dwunastu miesięcy. Dla porównania cała kategoria prac prostych to dziś 5,6% wszystkich wakatów.

U kogo się pracuje, decyduje bardziej niż w czym

Trzy klasy wielkości podmiotu w trzech miarach, każda liczona rok do roku.

O zwolnieniach grupowych czytamy prawie wyłącznie przy dużych markach, bo tylko one mają obowiązek je zgłaszać. Dane pokazują coś odwrotnego. To właśnie w podmiotach zatrudniających pięćdziesiąt osób i więcej liczba likwidowanych miejsc pracy spadła najmocniej, o 30,4%. Równocześnie przybyło tam wakatów, o 3,8%, i nowych stanowisk, o 3,4%.

Najmniejsze firmy poszły w drugą stronę na każdej mierze. Wakatów ubyło o 7,2%, nowych miejsc pracy o 9,4%, a likwidacji o 12,7%. Ostatnia z tych liczb jest dobrą wiadomością, ale razem z dwiema pierwszymi układa się w obraz zastoju: mikroprzedsiębiorstwa przestały i zwalniać, i zatrudniać.

Handel tnie nieproporcjonalnie dużo

Wartość dodatnia oznacza, że sekcja ma większy udział w likwidacjach niż w tworzeniu miejsc pracy.

Na handel hurtowy i detaliczny przypadało 23,0% wszystkich zlikwidowanych miejsc pracy, ale tylko 16,9% nowo utworzonych. Różnica 6,1 p.p. jest największa w całym zestawieniu. Drugie w kolejności budownictwo ma przewagę 4,1 p.p. na niekorzyść. Przetwórstwo przemysłowe zachowuje się odwrotnie: odpowiada za 17,8% nowych miejsc pracy, czyli za większą część tworzenia niż likwidacji.

Co z tego wynika?

Rynek pracy w Polsce nie kurczy się w sposób, który sugerują nagłówki. Zwalnia, ale zwalnia po obu stronach naraz, i akurat w I kwartale 2026 roku strona likwidacji wyhamowała mocniej. Ryzyko utraty pracy spadło bardziej niż szansa na znalezienie nowej.

Ta poprawa ma jednak swoją skalę. Bilans jest lepszy niż rok wcześniej, ale wciąż o 22,3% niższy niż dwa lata temu. Mówimy więc o odbiciu od słabego roku, a nie o powrocie do wcześniejszego tempa.

Zmieniło się przy tym to, komu ten rynek składa ofertę. Rzemieślnik i sprzedawca czytają te same dane inaczej niż operator linii produkcyjnej albo specjalista. Średnia krajowa mówi, że jest stabilnie. Konkretna grupa zawodowa i konkretna wielkość pracodawcy mówią coś znacznie bardziej zróżnicowanego.

Czego te dane nie mówią, to dlaczego. Badanie popytu na pracę liczy stanowiska, a nie powody, więc nie rozstrzyga, czy udział ofert dla rzemieślników spadł przez automatyzację, przez słabszy portfel zamówień, czy przez zmianę sposobu rekrutacji. To pytanie zostaje otwarte i wymaga innego badania niż to. Rozstrzygnięte jest natomiast, że przesunięcie już się dokonało i objęło jedną z największych grup zawodowych w kraju.